Rinalds Uzkalns

 

Pod ogólnym, spotykanym powszechnie pojęciem „komornika” kryją się tak naprawdę dwie metody ściągania wierzytelności od dłużników – są to egzekucja sądowa oraz administracyjna. Jako że z punktu widzenia typowych dłużników nie występują między obiema tymi formami egzekucji szczególnie istotne metody, omówimy je obie jednocześnie. 

Podstawową kwestią związaną z egzekucją sądową lub administracyjną jest stwierdzenie, że ze względu na konstrukcję prawną oraz zasady stosowania, zarówno egzekucję administracyjną, jak i sądową można traktować jako samodzielną instytucję prawną. Przede wszystkim egzekucja administracyjna oraz sądowa ma na celu doprowadzenie do wykonania podlegającego egzekucji obowiązku o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. To środki egzekucyjne stosowane wobec zobowiązanych i innych osób w celu usunięcia ich oporu przeciwko wykonaniu obowiązku. Polega to na oddziaływaniu na osobę lub rzecz, przy czym z reguły będzie to bezpośrednie oddziaływanie na osobę, ale możliwe jest także pośrednie oddziaływanie na osobę poprzez oddziaływanie na rzecz. Oddziaływanie to sprowadza się do zagrożenia zastosowaniem lub zastosowania bezpośrednio skutecznych środków, mogących polegać na wykorzystaniu pewnych przedmiotów albo na określonym zachowaniu. Z uwagi na bardzo różną postać tych środków oraz to, że zależą one od konkretnej sytuacji, ustawa z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera ich wyliczenia. Są one określone w licznych przepisach szczególnych dotyczących działania podmiotów, które je stosują. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umożliwiają skuteczne stosowanie środków egzekucyjnych ale jednocześnie powinny gwarantować ochronę podstawowych praw i wolności podmiotów, wobec których środek ten jest używany. Nakaz poszanowania godności człowieka oraz gwarancja nienaruszalności dóbr niezbędnych dla jego egzystencji wypływa z kolei z zasad prawa. Przymus państwowy, w tym i przymus bezpośredni, może być ograniczony poprzez zawężanie obszaru wzajemnego oddziaływania między państwem i obywatelami, poszukiwanie sposobów porozumienia oraz unikanie przez obie strony stosowania siły. 

Działania administracji publicznej powinny być skuteczne. Dlatego administracja musi dysponować środkami zapewniającymi wykonanie nakazów i zakazów wynikających wprost z przepisów prawa, jak i z aktów administracyjnych. 

Normy prawne oraz akty administracyjne są środkami, za pomocą których administracja przekształca istniejące stosunki społeczne, ustala i nakłada obowiązki prawne na obywateli
i inne podmioty – po prostu realizuje postawione przed nią zadania i cele. Aby akty administracyjne były skuteczne, konieczne są sankcje. Organy administracji publicznej muszą mieć środki do przeprowadzenia czynności aby mogły administrować, czyli mieć możliwość wyegzekwowania należności od osób lekceważących stosunek do ciążących na nich obowiązkach prawnych. 

Nie zawsze jednak zachodzi potrzeba uciekania się do przymusu lub innych form nacisku, aby zrealizować nakazy lub zakazy zawarte w akcie administracyjnym. Państwo powinno dążyć do ograniczenia środków przymusu do granic niezbędnych. Dlatego administracja publiczna powinna stosować przede wszystkim inne metody w celu nakłonienia adresata aktu do jego wykonania niż stosowanie środków przymusu. 

Środki egzekucyjne prowadzą bezpośrednio do zapewnienia wykonania aktu administracyjnego bądź nakazu wynikającego wprost z przepisów prawa, a więc do wykonania obowiązku prawnego. Środki egzekucyjne mogą być stosowane we wszystkich wypadkach, gdy nie są wykonywane obowiązki, niezależnie od tego czy za niedopełnienie obowiązku grozi kara orzeczona za przestępstwo bądź wykroczenie. 

Warto także wiedzieć o tym, że egzekucja z ruchomości jest najbardziej dolegliwym środkiem egzekucyjnym, gdyż w przypadku jej zastosowania dochodzi do uszczuplenia majątku zobowiązanego. Skutek taki wywołują wszystkie środki egzekucji należności pieniężnych, jednak jest ryzyko sprzedania zajętych rzeczy po niższej wartości. Uszczuplenie majątku zobowiązanego może być zatem o wiele większe od wysokości egzekwowanej należności. Ruchomościami są rzeczy, które nie są klasyfikowane jako nieruchomości, czyli na przykład powierzchnie ziemskie stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków. Poborca skarbowy oraz komornik są uprawnieni do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany faktycznie włada. Poborca nie jest ani obowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł prawny do rzeczy, którą dysponuje. Zajęciu podlegają rzeczy ruchome stanowiące własność zobowiązanego i niezwolnione spod egzekucji lub od niej zwolnione również wówczas, gdy nie znajdują się w posiadaniu zobowiązanego, lecz w posiadaniu innej osoby. Zajęcie ruchomości następuje przez wpisanie jej do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez poborcę skarbowego. 

Ogólnie rzecz biorąc zasada jest bardzo prosta – jeśli do akcji wkroczyły organy egzekucyjne, niezależnie od tego, czy sądowe, czy administracyjne, to zazwyczaj jest już za późno na jakiekolwiek działania odwoławcze. Warto pamiętać przy tym o jednej zasadniczej regule, a mianowicie o tym, że z komornikiem nie ma sensu się spierać, czy próbować negocjować. Zadaniem komornika nie jest bowiem ocena zasadności wystąpienia długu, a realizacja zleconego zadania w postaci odzyskania należności. Wszelkie odwołania, czy próby uzyskania prolongaty terminu spłaty należy wykonywać u wierzyciela, nie u organu egzekucyjnego.